[Kinh tế-SGGP] - Đóng thuế và trốn thuế

Có ai đó đã nói rằng có 2 điều mà con người sống trong xã hội nào cũng không thể tránh được, đó là chết và đóng thuế. Nhiều người cho rằng mình không sản xuất, kinh doanh thì chắc không phải đóng thuế môn bài, thuế thu nhập doanh nghiệp; không có thu nhập cao thì chẳng phải đóng thuế thu nhập cá nhân.

Tuy nhiên, khi sang nhượng một số tài sản thì phải đóng thuế trước bạ (dù hay được gọi là “phí trước bạ”), khi mua sắm hàng hóa thì đã đóng thuế giá trị gia tăng, thậm chí cả thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt… Tức là, có những loại thuế trực thu, người đóng nhận biết ngay là mình đang nộp, nhưng có những loại thuế gián thu, người đóng gián tiếp vào giá mua sản phẩm, dịch vụ. Như vậy, trừ khi không có mua bán gì và không có thu nhập hoặc thu nhập rất ít, còn lại đều phải đóng thuế. Đóng thuế là một nghĩa vụ của bất kỳ tổ chức, cá nhân nào, bất kể tổ chức đó có phải là pháp nhân hay không, cá nhân đó có được công nhận là công dân hay không. Tiền thuế với hầu hết các quốc gia, trong đó có Việt Nam, là nguồn thu quan trọng nhất để đầu tư xây dựng, phát triển, bảo vệ đất nước và thực hiện các chính sách chăm sóc người dân (các chính sách an sinh xã hội). Ngày xưa, ở nước ta, ngay cả “được” làm đàn ông thì đến tuổi nhất định phải đóng thuế đinh, được sinh ra đời và được sống với mọi người thì phải đóng thuế thân…, tức là những loại thuế có tính bóc lột người dân. Người nào trốn thuế sẽ bị phạt rất nặng nề. Bây giờ tuy có nhiều loại thuế hơn nhưng thuế không có tính bóc lột mà về nguyên tắc là một hình thức cộng đồng trách nhiệm, san sẻ các quyền và nghĩa vụ của tổ chức và cá nhân đối với đất nước, tức là người nào có thu nhập nhiều hơn, hoạt động mua bán nhiều hơn, tiêu dùng nhiều hơn… thì đóng thuế nhiều hơn những người khác. Trên thực tế, ở Việt Nam, việc gian lận thuế, trốn thuế gần như là việc rất bình thường và thường xuyên. Thậm chí, trong nhận thức của một số người, khi gian dối tiền bạc với người khác là điều thiếu đạo đức, nhưng trốn tránh được đồng tiền thuế nào với nhà nước lại cảm thấy mình khéo léo, khôn ngoan và không có sự áy náy, cắn rứt nào. Có rất nhiều hình thức trốn tránh nghĩa vụ thuế, từ việc đơn giản như móc nối với cán bộ thuế, khai gian thu nhập, khai gian doanh thu… cho đến hình thức tinh vi là chuyển giá. Yêu cầu thu đúng, thu đủ của ngành thuế gần như chỉ là một khẩu hiệu, bởi dường như không thể nào thu đủ, thu đúng. Hình thành cách suy nghĩ đó có phần do các quy định chế tài đối với hành vi trốn thuế chưa thật nghiêm. Mới đây, báo chí tiết lộ một số ca sĩ nổi tiếng có thu nhập hàng tỷ đồng vào năm 2012 nhưng chỉ mới thực hiện nghĩa vụ thuế một phần, phần còn lại (nhiều hơn) chỉ được “nhắc nhở” kèm theo một khoản tiền phạt nho nhỏ. Các vụ xử lý hình sự về hành vi trốn thuế rất ít xảy ra; một số vụ việc khác dường như được dàn xếp giữa người bị truy thuế với cơ quan thuế. Do đó, gần như có thêm một quan niệm nữa của người nộp thuế: cứ gian dối, nếu bị phát hiện cũng có cách giải quyết với cái giá thường khá nhẹ nhàng. Việt Nam đang có khẩu hiệu “Nộp thuế là yêu nước”. Có rất nhiều người tự nhận mình là người yêu nước, nhưng ít người có thể khẳng định hay tự hào rằng mình là người yêu nước thông qua việc đóng đúng và đóng đủ khoản thuế mình phải nộp. Dĩ nhiên, cần phải minh bạch quy định về thuế và việc thu thuế, sử dụng tiền thuế một cách rõ ràng và hiệu quả, nhưng cũng rất cần tuyên truyền nâng cao nhận thức, ý thức của người dân về vấn đề này, cũng như cần có các chế tài nghiêm khắc đối với tổ chức, cá nhân gian lận thuế. Có như vậy, người nộp thuế mới cảm thấy vui vẻ mà tự nguyện làm nghĩa vụ yêu nước. TRÚC GIANG (Quận 3, TPHCM)